| Zobacz koniecznie |
| Strona
główna Podział polityczny Dane geograficzne Wody Klimat Historia Ludność Państwa Kultura Flora i Fauna |
| Reklama |
| Darmowe
szablony |
| Historia Europy |
|
Archeologia i prehistoria Pierwsze istoty człowiekowate (z gatunku Homo antecessor) osiedliły się w Europie ok. 800.000 lat temu. Okres ten nosi nazwę epoki kamiennej (paleolitu), od głównego surowca służącego do wyrobu narzędzi - kamienia (krzemień).W okresie późniejszym kontynent zamieszkiwało kilka innych odmian (lub gatunków – paleoantropologia nie jest w tej kwestii zgodna) ludzi, m.in. Homo heidelbergensis Podstwą gospodarki tych ludzi było zbieractwo i łowiectwo prowadzone z użyciem prymitywnych narzędzi. Pierwsze ludzkie istoty wytworzyły rozmaite pierwotne kultury, których nazwy pochodzą od miejsc odkrycia pierwszych znalezisk danego typu. Do kultur tych należą m.in. kultura aszelska, abwilska i lewaluaska. Te formacje kulturowa zaliczane są w obręb paleolitu dolnego. Prawdopodobnie ok. 200 000 – 100 000 lat temu w Europie pojawił się człowiek neandertalski (Homo neanderthalensis), który wytworzył m.in. kulturę mustierską. Okres ten określa się mianem paleolitu środkowego. W tym czasie nastąpił dalszy rozwój technik myśliwskich; znaleziska z tego okresu wskazują także na istnienie wierzeń religijnych. Ludzie współcześni (Homo sapiens) przybyli do Europy dopiero ok. 40.000 lat temu. W dość szybkim okresie wyparli człowieka neandertalskiego (przyczyny tego zjawiska i jego szybkiego tempa pozostają w kręgu hipotez) i stali się jedynym gatunkiem człowiekowatych na kontynencie. Okres po przybyciu ludzi współczesnych do Europy zalicza się do paleolitu górnego. Dziełem Homo sapiens były kolejne kultury, m.in. kultura oryniacka, solutrejska i magdaleńska oraz świderska i azylska. Techniki łowiecki zostały udoskonalone, m.in. pojawił się łuk. W okresie tym pojawiły się pierwsze stałe siedziby łowców mamutów (na Morawach i Ukrainie) oraz najstarsze zachowane przejawy sztuki w postaci malowideł naskalnych wewnątrz jaskiń oraz figurek kobiecych (tzw. Wenus paleolityczna); nie jest jednak jasne, na ile działania te były realizacją zamiarów artytycznych, a na ile były to działania o charakterze religijno-magicznym. Malowidła z groty Lascaux sprzed
15-17 tys. lat
Ok. 10 000 lat temu paleolit przeszedł w mezolit. W okresie tym w Europa zachodniej i środkowej rozwijała się kultura tardenoaska a w Europie północnej - kultura maglemorska (obie wywodzące się z kultury azylskiej). Mezolit charakteryzował się dalszym rozwojem techniki i gospodarki. Wynaleziono nowe narzędzia (m.in. siekierę, czółno), pojawiła się gospodarka wytwórcza oraz przedsięwzięcia na większą skalę (kopalnie krzemienia). Głównym surowcem do produkcji narzędzi był krzemień, a oprócz niego też kości i zęby zwierzęce oraz drewno. W mezolicie udomowiono pierwsze zwierzęta. Kolejnym etapem rozwoju cywilizacji na terenie Europy był neolit. Jego początek związany jest z przejściem od gospodarki zbieracko-łowieckiej do rolnictwa, stąd neolit w poszczególnych częściach kontynentu rozpoczął się w różnych okresach, najwcześciej – w VIII-VII tys. p.n.e. we wschodniej części europejskiej części rejonu śródziemnorskiego. Położone bardziej na północ tereny Europy w okres neolitu wkroczyły później; np. na ziemiach polskich nastąpiło to w 2. połowie VI tys. p.n.e. Podstawowym surowcem do produkcji narzędzi nadal pozostaje krzemień, rozwijają się nowe techniki jego obróbki, jak gładzenie powierzchni i wiercenie otworów. Rozpoczyna się uprawa dziko rosnących roślin, zwłaszcza zbóż, co powoduje iż osadnictwo nabiera stałego charakteru. Gospodarka rolna ma charakter żarowo-kopieniaczy, zaś najważniejszymi roślinami są pszenica, proso, jęczmień, groch, soczewica i żyto. Udomowione zostają nowe gatunki zwierząt. Rozwija się gospodarka wytwórcza (duże znacznie posiada m.in. ceramika). Z uwagi na szybki charakter zmian gospodarczych oraz wynikające z nich zmiany w innych dziedzinach życia, jak kultura, religia, stosunki społeczne, proces ten nazwano "rewolucją neolityczną". W okresie tym powstały zróżnicowane kultury, spośród których wymienić można m.in. kulturę Sesklo, starczewicką, kulturę ceramiki wstęgowej rytej, almerską, kultury naddunajskie, pucharów lejkowych, amfor kulistych, ceramiki dołkowo-grzebykowej, ceramiki sznurowej, pucharów dzwonowatych i inne. Neolit charakteryzował się licznymi przemieszczeniami dużych grup ludności. W wyniku tych wędrówek u schyłku neolitu wstępnie wyodrębniły się główne grupy kulturowo-językowe współczenej Europy (aczkolwiek zwykle nie zamieszkiwały one w miejscach zajmowanych obecnie). Około 2300-1800 r. p.n.e. na terenach Europy rozpoczął się kolejny etap rozwoju nazwany epoką brązu, od głównego surowca do produkcji narzędzi, jakim był brąz. Nowy materiał ułatwił wykonywanie sprzętów i uczynił je trwalszymi, co zaowocowałopostępem w rolnictwie oraz umożliwiło dalszą specjalizację zajęć. Postęp ujawnił się też w zakresie komunikacji: pojawiły się wozy kołowe oraz zastosowano na większą skalę statki morskie. W Europie tamtego okresu istniało kilka centrów kulturowych, dość luźno ze sobą powiązanych (m.in. kultura unietycka w Europie środkowej). Od połowy III tys. p.n.e. na Krecie rozwijała się kultura minojska, charakteryzująca się bardzo wysokim poziomem rozwoju, a wkrótce potem w kontynentalnej części Grecji powstała kultura egejska, którą po pewnym czasie zastąpiła kultura mykeńska. W II tys. p.n.e. ludy zamieszkujące dzisiejszą Grecję weszły w okres historyczny (rozumiany jako okres historii pisanej). Na pozostałych terenach kontynentu istniały mniej rozwinięte kultury, m.in. kultura trzcińska, którą storzyli przodkowie Słowian. Generalnie obszar śródziemnomorskiej Europy, jakkolwiek kulturowo pozostawał w tyle za Grecją, to jednak dość znacznie wyprzedzał w tym względzie północne tereny kontynentu. Pod koniec II tys. p.n.e. nastąpiła kolejna fala migracji, m.in. na Półwysep Bałkański wtargnęli Dorowie ora Ilirowie. Po epoce brązu nastąpiła epoka żelaza. Jej początek na obszarze śródziemnomorskim datuje się na ok. 700 r. p.n.e., zaś na pozostałych terenach kontynentu użycie nowego metalu rozpowszechniło się nieco później, ok. 1000 r. p.n.e. Ok. 1000 r. p.n.e. na stepach czarnomorskich osiedlili się irańscy Scytowie, w Italii rozwijała się kultura Etrusków. Od ok. 800 r. p.n.e. najważniejszą grupą etniczną kontynentu stawali się Celtowie. Do III w. p.n.e. opanowali oni i zasiedlili niemal całą zachodnia Europę, a także południową część Europy środkowej, tworząć organizmy wczesnopaństwowe. Póżniejsze dzieje Europy, z racji powszechnej dostępności pisanych źródeł historycznych traktuje się nie jako prehistorię, a historię, której pierwszym etapem była starożytność. Starożytność W okresie starożytnym najważniejszą i najbardziej rozwiniętą częścią Europy był obszar śródziemnomorski. Jego kultura należała do kręgu cywilizacji śródziemnomorskiej wraz z położonymi nad Morzem Śródziemnym terenami Azji i Afryki, nie była zaś bliżej związana z pozostałymi, północnymi ziemiami kontynentu. Na obszarze północnym istniały mniej rozwinięte cywilizacje tworzone głównie przez ludy celtyckie, germańskie i słowiańskie. Cywilizacja śródziemnomorska w Europie początkowo swoje centrum posiadała na terenie Grecji, stopniowo jednak rosła rola terenów obecnych Włoch, gdzie powoli rosło znaczenie Rzymu. Na obszarze Grecji wytworzyła się wysoko rozwinięta kultura, która aż do czasów nowożytnych (a pod pewnymi względami do chwili obecnej) inspirowała późniejsze pokolenia. Na ziemiach tych powstały organizmy państwowe o ustroju demokratycznym. W IV w. p.n.e. zostały one podbite przez pierwsze europejskie państwo o ambicjach uniwersalistycznych – Macedonię, która następnie swą ekspansję skierowała na wschód, podbijając do 323 r. p.n.e. ziemie zachodniej i południowej Azji aż po Indus. W I w. p.n.e. cały obszar śródziemnomorski został zjednoczony pod względem politycznym przez kolejne uniwersalistyczne państwo – Cesarstwo Rzymskie, którego panowanie objęło też dotychczas pozostające poza światem śródziemnomorskim ziemie Celtów w Europie zachodniej oraz Traków i Ilirów w Europie środkowej. Wraz z polityczną dominacją Imperium Rzymskie przejęło od terenów Grecji rolę centrum kulturowego i cywilizacyjnego. kolor pomarańczowy obszary zajęte do 44 r. p.n.e. kolor żółty obszary zajęte do 14 n.e. kolor zielony – ziemie zajęte po roku 14 n.e. Panowanie rzymskie umożliwiło wytworzenie pewnej jedności kulturowej na terenach znajdujących się pod władzą tego państwa. Jednym z elementów tej jedności stał się język (łacina), który jednak nie utrzymał się we wszystkich prowincjach Rzymu. Znacznie większy wpływ na wytworzenie wpólnej kultury europejskiej wywarło chrześcijaństwo, które pojawiło się na kontynencie w I w. n.e. i które od roku 392 stało się religią państwową Imperium. Pod władzą rzymską, dzięki sprawnie zorganizowanej sieci komunikacyjnej dokonany został znaczny postęp cywilizacyjny, także na tych obszarach kontynentu, które dotąd pozostawały na uboczu głównego nurtu rozwoju cywilizacji. Szybko upowszechniały się nowe idee, a także umiejętności praktyczne, jak rozwinięte techniki budowlane, umożliwiające budowanie zarówno munumentalnych pałacy, jak i innych budowli jak np. akwedukty czy mosty. Zapewnienie bezpieczeństwa i brak granic wewnętrznych umożliwiły rozwój handlu na terenie Imperium, zaś zwrost dobrobytu i popyt wewnętrzny były przyczyną rozwoju handlu z obszarami położonymi poza terytorium państwa rzymskiego, m.in. ludami Europy środkowej, która stała się dostawcą bursztynu (tzw. bursztynowy szlak). W cesarstwie rzymskim wytworzono jednolity system prawa cywilnego, którego podstwawowe idee i pojęcia stały się podstawą tworzenia systemów prawnych w XIX i XX w. (Wbrew obiegowej opinii wysoki poziom prawa w Starożytnym Rzymie dotyczył tylko i wyłącznie prawa cywilnego, nie zaś innych gałęzi nauk prawnych, i tak np. rzymskie prawo karne nie odbiegało pod względem technik procesowych i stosowanych środków karnych od praw innych społeczeństw, a nawet przewyższało je pod względem okrucieństwa.) Podstawą starożytnego systemu gospodarczego w świecie śródziemnomorskim a także na obszarach podległych władzy Rzymu było niewolnictwo, zaś na terenach Europy północnej trwał system określany mianem wspólnoty pierwotnej. Od IV w. Imperium Rzymskie przeżywało kryzys (jego przyczyny nie są do końca jasne), który w 395 r. doprowadził do podziału państwa. Granica ta do dzisiejszego dnia stanowi linię podziału pomiędzy cywilizacją zachodnioeuropejską, na której rozwój duży wpływ wywarł Starożytny Rzym, a cywilizacją wschodnioeuropejską, silnie związaną ze schrystianizowaną kulturą starożytnej Grecji. Ostateczny cios państwu rzymskiemu zadały plemiona germańskie (Wizygoci, Ostrogoci, Frankowie, Wandalowie i inne) które pod naporem Hunów w V w. wtargnęły w granice państwa i korzystając z kryzysu politycznego i gospodarczego zakładały własne organizmy państwowe na jego ziemiach. Upadek zachodniej części cesarstwa natąpił w 476 r. i data ta uważana jest powszechnie za kres epoki starożytnej i początek średniowiecza. Średniowiecze Po podziale Cesarstwa Rzymskiego (395 r.) i upadku jego zachodniej części (476 r.) na obszarze Europy znajdowało się kilka tworów państwowych: Cesarstwo Wschodniorzymskie oraz pewna liczba państw germańskich powstałych na terenie dawnego Cesarstwa Zachodniorzymskiego, m.in. państwa Franków, Wizygotów, Longobardów. Próby zjednoczenia całości ziem dawnego imperium podejmowane przez cesarzy wschodniorzymskich powiodły się jedynie częściowo. Pod względem gospodarczym i cywilizacyjnym na ziemiach europejskich nastąpił ogromny regres. Nie są zupełnie jasne wszystkie przyczyny tego zjawiska, a proces ten był kontynuacją negatywnych zmian, jakie rozpoczęły się jeszcze w czasie trwania Cesarstwa Rzymskiego i w znacznej mierze przyczyniły się do jego upadku. Handel zamarł, miasta znacznie podupadły, wiele wynalazków poszło w zapomnienie. Kryzys ten szczególnie silnie zaznaczył się w zachodniej części dawnego Cesarstwa, na wschodzie przebiegał on łagodniej. W 1. połowie VI w. na arenę dziejów Europy wkroczyły ludy słowiańskie, które dokonały ekspansji na terenach Europy Środkowej i wschodniej, zasiedlają te obszary i zmieniając w sposób zasadniczy etniczną mapę kontynentu. Stworzyły one stałe zagrożene dla Cesarstwa Bizantyjskiego (Cesarstwa wschodniorzymskiego), które wkrótce musiało także zacząć zmagać się z atakującymi jego azjatyckie posiadłości Arabami. Zagrożenie słowiańskie osłabło na krótko w wyniku podboju części ich ziem przez Awarów i (Proto)Bułgarów. Od VII w. na obszarach Słowiańszczyzny zaczęły powstawać pierwsze organizmy państwowe, spośród których pierwszym było tzw. Państwo Samona. Jednocześnie niemal cała Europa Zachodnia (poza Skandynawią) była terenem, na którym istniały wczesnofeudalne organizmy państwowe, od dużych (jak Państwo Franków czy Państwo Wizygotów), po małe (jak angielskie królestwa z okresu heptarchii). Europa zachodnia w początkach VIII w. została zaatakowana przez Arabów, którzy podbili Półwysep Iberyjski oraz atakowali państwo Franków. Ich dalsza ekspansja na kontynencie została zatrzymana w 732 r., kiedy to ich wojska zostały pokonane pod Poitiers przez Karola Młota. Zwycięstwo to w połączeniu z innymi czynnikami (jak przejęcie władzy przez wywodzącą się od Karola Młota dynastię Karolingów i reformy wewnętrzne) uczyniły Państwo Franków największą potęgą polityczną Europy Zachodniej. W tej sytuacji w 800 r. Karol Wielki koronował się na cesarza, dążąc do przywrócenia Cesarstwa rzymskiego na zachodzie Europy. Pod koniec VIII w. w Europie zachodniej pojawiły się oznaki stopniowego wychodzenia z kryzysu oraz początków rozwoju gospodarczego i cywilizacyjnego. Państwo Franków za rządów Karola Wielkiego stałą się jedyną liczącą się siłą w Europie Zachodniej, zaś jego podział w 847 r. doprowadził do powstania kilku ważnych krajów europejskich, m.in. Francji i Niemiec, przy czym jakkolwiek to Francja w większym stopniu była kontynuatorką tradycji Państwa Franków, to tytuł cesarski został na trwałe związany z władcami Niemiec. IX i X wiek to czas najazdów zewnętrznych, ze strony Normanów i Węgrów (Madziarów), a także kształtowania się politycznej mapy kontynentu (pod koniec X w. tylko północno-wschodnie krańce Europy nie wchodziły w skład żadnych struktur politycznych). Jednocześnie w Europie zachodniej umacniał się, a w Europie wschodniej kształtował się feudalizm W sferze duchowej we wczesnym średniowieczu postępowała chrystianizacja Europy; najpierw (ok. V w.) wiarę chrześcijańską przyjęły ludy germańskie osiadłe w granicach dawnego Rzymu, następnie stopniowo inne ludy germańskie (poza Skandynawią), a także później także ludy południowosłowiańskie, zaś w IX-X w. – reszta Słowiańszczyzny i kraje skandynawskie. Chrześcijaństwo stało się religią państwową wszystkich istniejących (z wyjątkiem podległych władzy arabskiej ziem obecnej Hiszpanii i Portugalii) oraz nowopowstających państw. Było też czynnikiem spajającym różne elementy etniczne oraz wytworzyło system wartości, który legł u podstaw kształtowania się cywilizacji europejskiej, zaś klasztory i kościoły przez długi czas były jedynymi ośrodkami uczestniczącymi w przekazywaniu nauki i tradycji kulturowych okresu starożytnego. |
| Kontakt |
| Strona
główna |
| Info |
|
|